Bir otobüs firmasında bilet; yazıhanelerden, firmanın web sitesinden, mobil uygulamadan, acentelerden ve bilet pazar yerlerinden aynı anda satılır. Bütün bu kanallar aynı sefer ve koltuk bilgisine bağlıdır ve satılmış bir koltuk başka bir kanalda yeniden satılamaz. Bu yüzden merkezdeki otomasyon sunucusunun ve veri tabanının durmadan ve tutarlı çalışması gerekir. Sektörde bu yazılım "otobüs otomasyonu" ya da "bilet satış otomasyonu" diye de anılır.
Bayram ve tatil dönemlerinde sefer ve satış sayısı belirgin biçimde artar. Altyapının bu dönemlerin yüküne göre planlanması, satış kaybını önlemenin en doğrudan yoludur. Hangi üreticinin otomasyonunu kullanırsanız kullanın, yazılımın üzerinde çalıştığı altyapıyı biz kurar ve işletiriz.
Hangi durumda gerekir
- Bayram dönemlerinde satış ekranları yavaşlıyor ya da bağlantı kopuyor.
- Otomasyon sunucusu merkezdeki bir odada çalışıyor ve yedeği belirsiz.
- Yazıhanelerin internet bağlantısı kesildiğinde satış duruyor.
- Web sitesi ve mobil uygulama, saldırılara karşı korunmadan doğrudan internete açık.
- Yolcu bilgilerine kimin eriştiği kayıt altına alınmıyor.
Altyapıyı etkileyen kurallar
Bilet satışı hem yolcuya ait kişisel veriyi hem de resmî bildirimleri içerir. Altyapıyı kurarken aşağıdaki kuralları esas alırız; mevzuatın güncel metnini kurulumdan önce sizinle birlikte kontrol ederiz.
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği: Bilette yolcunun T.C. kimlik numarası, adı soyadı, iletişim bilgisi ve koltuk numarası bulunur. Yolcu bilgileri sefer başlamadan Ulaştırma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi'ne (U-ETDS) bildirilir, iptaller de kısa süre içinde iletilir. Bu bildirimlerin zamanında yapılabilmesi için otomasyonun dış bağlantısı ayakta kalmalıdır.
- e-Bilet: Gelir İdaresi Başkanlığının düzenlemesine göre D1 yetki belgeli firmalar 2021'den bu yana e-Bilet ve e-Bilet yolcu listesi düzenler.
- KVKK: Yolcu bilgileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında kişisel veridir; erişimin sınırlanması ve kayıt altına alınması gerekir.
- Kart ödemeleri: Kartla ödeme alınan ortamlar için kart sektörünün güvenlik standardı PCI DSS'tir. Ödeme sayfası genellikle ödeme kuruluşunda çalışır; bizim işimiz kart verisine yaklaşan sistemleri ağ üzerinde ayırmaktır.
Kapsam
- Merkez sunucu ve veri tabanı. Otomasyonun uygulama ve veri tabanı sunucularını kurar, planlı olarak yamalarız. Donanım ve sanallaştırma koşullarını kurulumdan önce üreticinin dokümanından teyit ederiz.
- Yoğun dönem kapasitesi. Geçmiş bayram dönemlerinin kullanımını ölçer, işlemci, bellek ve veri tabanı kapasitesini yoğun dönemden önce buna göre planlarız. ARGE Cloud'da çalışan sanal sunucuların kaynağı bu dönemler için artırılabilir.
- Web sitesi ve mobil uygulama ucu. İnternete açılan uçları web uygulama güvenlik duvarı (WAF) ve ters vekil arkasından, TLS ile yayınlarız; veri tabanı internete açılmaz. Gerekirse DDoS koruması planlarız.
- Yazıhane ve acente bağlantısı. Yazıhaneleri merkeze IPsec, SD-WAN ya da ARGE ZTNA ile bağlarız. Ana hat kesildiğinde satışın sürmesi için yazıhaneye mobil yedek hat kurabiliriz.
- Dış bağlantılar. U-ETDS, e-Bilet entegratörü, ödeme kuruluşu ve bilet pazar yerleriyle yapılan bağlantıların çalıştığı ağı, güvenlik duvarı kurallarını ve sertifikaları yönetiriz.
- Yedekleme ve geri dönüş testi. Veri tabanının yedeğini ARGE Cloud'daki izole yedek alanına alır, geri dönüş testinin sonucunu size yazılı olarak bildiririz.
- Erişim kayıtları ve izleme. Sunucu, veri tabanı ve güvenlik duvarı kayıtlarını merkezî bir kayıt sisteminde (SIEM) toplarız. Disk, bellek, veri tabanı hizmeti ve dış bağlantıları izleriz; izleme saatleri ve müdahale kapsamı sözleşmede yazar.
Kapsam dışı ve sınırlar
Bilet satış otomasyonunun lisansını satmayız, kurulum ve fonksiyonel destek vermeyiz; otomasyon üreticilerinin ve bilet pazar yerlerinin resmî iş ortağı değiliz. U-ETDS ve e-Bilet bildirimlerinin içeriği ve zamanlaması yazılımın işidir; biz bu bildirimlerin gittiği bağlantının çalışmasını sağlarız. PCI DSS belgelendirmesi bu hizmetin kapsamında değildir.
Çalışma yöntemi
- Otomasyon sunucusunun bugünkü yerini, veri tabanını, yedek düzenini, yazıhane bağlantılarını ve dış bağlantıları çıkarırız.
- Geçmiş yoğun dönemlerin kullanımını ölçer, üreticinin koşullarını teyit eder ve yapıyı size yazılı olarak öneririz.
- Geçişi yoğun dönemlerin dışına ve satışın en az olduğu saatlere göre planlar, taşımadan önce yedeği alıp geri dönüşünü deneriz.
- Geçişten sonra yedek sonuçlarını ve kapasite eğilimini raporlar, her yoğun dönemden önce kapasiteyi birlikte gözden geçiririz.
Hizmet modelleri
- ARGE Cloud'da: Otomasyon sunucuları İstanbul'daki veri merkezinde, size ayrılmış VPC'de çalışır; yazıhaneler ve internete açık uçlar bu yapıya güvenli bağlantılarla ulaşır.
- Kendi ortamınızda: Sunucuyu, veri tabanını, ağı ve yedeği firmanızın sistem odasında kurar ve işletiriz.
- Birlikte: Otomasyon kendi ortamınızda çalışırken yedek ve felaket kurtarma ortamı ARGE Cloud'da durur.
Genel müdürlük, terminal yazıhaneleri ve şehir içi satış noktaları operatörün MPLS hattı varsa bu özel hatla merkeze ve ARGE Cloud'a internete çıkmadan bağlanır. Otogarlardaki yazıhanelerin çoğunda MPLS bulunmaz; orada SD-WAN destekli bir güvenlik duvarı, fiber ve mobil hattı birlikte kullanır ve biri kesildiğinde satışı diğerinden sürdürür. Seçenekleri merkez, şube ve bulut bağlantısı başlığında karşılaştırdık.
Kullandığımız teknolojiler: Windows Server · Linux · Microsoft SQL Server · WAF · IPsec · SD-WAN · SSL VPN · ARGE ZTNA · SIEM
Sık sorulan sorular
Bayramda sistem yavaşlıyor; sorun sunucuda mı, yazılımda mı? Önce ölçeriz. Yoğun dönemde işlemci, bellek, disk ve veri tabanı bekleme sürelerini izleyerek darboğazın altyapıda mı, yazılımda mı olduğunu raporlarız. Altyapıdaysa kapasiteyi yoğun dönemden önce artırırız; yazılımdaysa bulguyu üreticiyle paylaşırız.
Yazıhanenin interneti kesilirse satış durur mu? Yazıhaneye mobil yedek hat kurulursa ana hat kesildiğinde bağlantı bu hatla sürer. Bağlantısız satışın mümkün olup olmadığı ise kullandığınız otomasyonun özelliğine bağlıdır.
Yolcu bilgileri nerede tutulur? ARGE Cloud'da çalışan sistemlerin verisi İstanbul'daki veri merkezinde, size ayrılmış VPC'de tutulur. Sunucuları kendi sistem odanızda çalıştırmayı seçerseniz veri firmanızın içinde kalır.
Bilet pazar yerleriyle bağlantıyı siz mi kuruyorsunuz? Bağlantının yazılım tarafını otomasyon üreticiniz ve pazar yeri kurar. Biz bu bağlantının geçtiği ağı, güvenlik duvarı kurallarını ve sertifikaları yönetiriz.