Elektronik belge yönetim sistemi (EBYS), kurumun gelen ve giden evrakını, taranmış belgelerini ve yazışma süreçlerini tek yerde tutar. Evrakın kaydı, havalesi, imzası ve arşivi bu kayda dayanır. EBYS sunucusu durduğunda evrak girişi ve imza işlemi de durur; veri tabanı ya da dosya deposu bozulursa geçmiş yazışmalara ulaşılamaz.
EBYS yazılımı satmayız, lisans ve fonksiyonel destek vermeyiz. Yazılımı kurum seçer; biz onun üzerinde çalıştığı sunucuyu, veri tabanını, dosya deposunu, ağı, yedeği ve güvenliği kurar ve işletiriz. Uygulamayı yazılım üreticisi, altyapıyı biz yönetiriz. Bimser eBA kullanıyorsanız eBA altyapı sayfamıza da bakabilirsiniz.
Hangi durumda gerekir
- EBYS sunucusu kurumun bodrumundaki ya da bir şubedeki eski bir makinede çalışıyor ve yenilenmesi gerekiyor.
- Taranmış belgelerin bulunduğu disk her yıl doluyor, ne zaman biteceğini kimse hesaplamamış.
- Yedek alınıyor, ama veri tabanıyla belge dosyalarının aynı ana ait olup olmadığı bilinmiyor.
- Geri dönüş hiç denenmedi; bir arıza olduğunda yazışmaların ne kadarının geri geleceği belli değil.
- Şubelerdeki tarayıcılar ve kullanıcılar merkezdeki sunucuya korumasız bir bağlantıyla ulaşıyor.
- Kimin hangi belgeye ne zaman eriştiğini gösteren kayıt tutulmuyor.
EBYS altyapısının katmanları
Çoğu EBYS birkaç katmandan oluşur. Hangi bileşenin kurulacağı yazılımın mimarisine göre değişir; yazılımın istediği sürümleri kurulumdan önce üreticinin dokümanından teyit ederiz.
- Kullanıcıların tarayıcıyla ya da istemci programla bağlandığı web ve uygulama sunucusu.
- Evrak kaydının tutulduğu veri tabanı. Üreticiye göre SQL Server, Oracle ya da PostgreSQL kullanılır.
- Taranmış belgelerin ve eklerin durduğu dosya deposu. Zamanla en çok büyüyen kısım budur.
- Belge içinde arama yapan tam metin arama ve metin tanıma (OCR) servisi. OCR, taranmış görüntüdeki yazıyı aranabilir metne çevirir.
- Oturum açma için Active Directory ya da LDAP, bildirimler için e-posta sunucusu.
- KEP ve imza servislerine bağlantı, şubelerdeki tarayıcıların ağ erişimi.
Resmî yazışma, KEP ve e-imza tarafı
Kamu kurumları ve onlarla resmî yazışma yapanlar için çerçeveyi Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çizer (10 Haziran 2020 tarihli ve 31151 sayılı Resmî Gazete). Yönetmelik, belgenin hazırlanmasını, imzalanmasını, iletilmesini ve saklanmasını elektronik ortamda yürütmeyi esas alır ve EBYS'yi tanımlar. Hangi evrakı nasıl saklayacağınız bu yönetmeliğe ve kurumunuzun saklama planına bağlıdır; bu konuda hukuki görüş vermeyiz.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisinin yayımladığı e-Yazışma Teknik Rehberi, elektronik yazışmanın paket yapısını, üstverisini, imza ve şifreleme biçimini tanımlar. Yazı, ekleri ve üstverisi tek pakette (e-Yazışma Paketi) gider; alıcı EBYS paketi insan müdahalesi olmadan okuyabilir. Türk Standartları Enstitüsünün TS 13298 elektronik belge yönetimi standardı da EBYS yazılımlarının değerlendirildiği ölçütlerden biridir. Yazılımın bu ölçütlere uyumu üreticinin işidir; biz uyum belgesi vermeyiz.
Kurumlar arası yazışma kayıtlı elektronik posta (KEP) ile de yapılır. KEP hizmetini bir KEP hizmet sağlayıcısından alırsınız; biz sağlayıcı değiliz. E-imza ve mobil imza kullanıcı tarafındadır. Günlük çok sayıda yazı gönderen kurumlar elektronik mühür kullanır. Bunları satmayız; EBYS sunucusunun KEP ve imza servislerine güvenli çıkışını, imza bileşenlerinin sunucu tarafında çalıştığı ortamı hazırlarız.
Kapsam
- Sunucu ve veri tabanı. Uygulama ve veri tabanı sunucularını kurar, yamalarını planlı uygularız. Kaynakları kullanıcı sayısına, günlük evrak miktarına ve taranan belge hacmine göre belirleriz.
- Dosya deposu. Taranmış belgeler için depolamayı kurar, büyümeyi izleriz. Kapasite planını yıllık eğilime göre yeniler, diskin dolmasından önce haber veririz.
- Yedekleme. Veri tabanını ve dosya deposunu aynı zaman noktasında alırız. Yedekleri ARGE Cloud'daki izole yedek alanına yazarız. Geri dönüşü test eder, sonucu yazılı bildiririz.
- Erişim ve izleme. Yetkileri role göre verir, erişim kayıtlarını (log) ve güvenlik duvarı kayıtlarını merkezî bir kayıt sisteminde (SIEM) toplarız. Web uygulama güvenlik duvarı (WAF) ile uygulamayı korur, kurum dışından erişimi ARGE ZTNA ya da VPN üzerinden veririz. Altyapıyı 7/24 izleriz; uyarılara kimin hangi kapsamda bakacağı sözleşmede yazılıdır.
- Yüksek erişilebilirlik. İsteğe bağlı olarak sunucu arızasında ikinci sunucunun devralacağı bir küme kurarız. Gerekip gerekmediğine kullanıcı sayınız ve evrakın kesintiye tahammülü karar verir.
EBYS için yedek ve arşiv
EBYS'de en sık yapılan hata, veri tabanıyla dosya deposunu ayrı saatlerde yedeklemektir. Geri dönüşte kayıt vardır ama belge dosyası yoktur, ya da dosya vardır ama kaydı yoktur. Bu yüzden ikisini aynı zaman noktasında tutarlı alırız ve geri dönüşte birlikte döndürürüz.
Taranmış belge hacmi yıllar içinde büyür. Üreticinin desteklediği ölçüde eski yılların belgelerini canlı sistemden ayırıp daha ucuz bir depolama katmanına alabiliriz. Böylece canlı sistemin diski ve yedek süresi kısalır, eski belgeler yine erişilebilir kalır. Hangi belgenin ne kadar saklanacağı kurumun saklama planına göre belirlenir; süreleri biz belirlemeyiz.
Belgeler kişisel veri içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) açısından altyapı tarafında rol bazlı erişimi, şifrelemeyi, erişim kaydını ve izole yedeği kurarız. Hukuki karar kurumdadır; hizmetimiz tek başına KVKK yükümlülüğünüzü karşılamaz.
Merkez ve şube bağlantısı
Merkez bina ile şubelerdeki kullanıcılar ve tarayıcılar EBYS sunucusuna üç biçimde bağlanır. Hangisinin uygun olduğu hat tipine ve şube sayısına bağlıdır.
- İnternet servis sağlayıcınızın MPLS hattı. Merkezi ve şubeleri sağlayıcının özel hattı birbirine bağlar. MPLS, trafiği internete çıkarmadan taşır.
- MPLS ile ARGE Cloud'a özel bağlantı. Aynı hat ARGE Cloud'a uzatılır. EBYS bulutta çalışsa da şubeden gelen evrak internete çıkmadan sunucuya ulaşır.
- MPLS yoksa IPsec. Mevcut internet hattı üzerinde, SD-WAN destekli router ve güvenlik duvarlarıyla şifreli bir IPsec tüneli kurarız. SD-WAN, birden çok hattı yönetip trafiği uygun olana yönlendirir.
Bu seçenekleri merkez ve şube bağlantısı bölümünde ayrıca anlattık. Şubede yedek hat gerekip gerekmediğini birlikte değerlendiririz.
Kapsam dışı ve sınırlar
EBYS yazılımı lisansı satmayız, yazılımın fonksiyonel desteğini vermeyiz; EBYS üreticilerinin yetkili iş ortağı değiliz. Yazılımın yönetmelik, e-Yazışma Teknik Rehberi ve TS 13298 ile uyumu üreticiye aittir. Biz bir belgelendirme kuruluşu da değiliz. KEP hizmeti, e-imza sertifikası, mobil imza ve elektronik mühür ilgili sağlayıcılardan alınır. Belgelerin saklama süresi, imha kararı ve aydınlatma metni hukuki konulardır; bunlar için hukuk danışmanınıza başvurmanız gerekir.
Çalışma yöntemi
- EBYS sunucusunun bugünkü yerini, kullanıcı sayısını, günlük evrak miktarını, taranmış belge hacmini ve şubeleri çıkarırız.
- Yazılım üreticisinin sunucu ve ağ gereksinimlerini dokümanından teyit eder, yapıyı ve kapasite planını size yazılı olarak öneririz.
- Taşımadan önce veri tabanı ve dosya deposunun yedeğini alıp birlikte geri döndürmeyi deneriz. Geçişi mesai dışında yapar, ilk günlerde evrak girişini ve imza akışını izleriz.
- Yedek sonuçlarını ve depolama büyümesini raporlarız; raporun sıklığı sözleşmede yazar.
Hizmet modelleri
İki modelde de mimariyi kurumunuza göre kurarız: EBYS'nin ihtiyacına, kullanıcı sayınıza, günlük evrak miktarınıza ve taranan belge hacmine bakarız. İşlemci, bellek, disk ve ağ kaynaklarını gerçek iş yükünüze göre belirler, büyüme hızınıza göre ileriye dönük kapasite planı yaparız.
- ARGE Cloud'da: EBYS sunucuları İstanbul'daki veri merkezinde çalışan kendi altyapımızda, size ayrılmış VPC içinde çalışır. İsterseniz felaket kurtarma merkezi (FKM) de kurarız. FKM, ana sistem durduğunda işin devam edeceği ikinci ortamdır ve isteğe bağlıdır.
- Kendi ortamınızda (on-prem): Sunucu yapısını kurgular ve yönetiriz. İhtiyaca göre donanımı boyutlandırır ve alımında yardımcı oluruz, işletim sistemi ve veri tabanı lisans çalışmasını yaparız. Kurulumu yapar, ortamın yönetimini, bakımını ve izlemesini üstleniriz.
- Birlikte: Sistem sizin ortamınızda çalışır, yedekler ARGE Cloud'daki izole yedek alanında durur.
Kullandığımız teknolojiler: Windows Server · Linux · Microsoft SQL Server · PostgreSQL · Active Directory · IPsec · SD-WAN · MPLS · SIEM · WAF
Yedeğin ve ikinci ortamın ayrıntısı için yedekleme ve felaket kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
EBYS yazılımı da sağlıyor musunuz? Hayır. Yazılımı ve lisansını kurum seçer ve üreticiden alır. Biz sunucuyu, veri tabanını, dosya deposunu, ağı, yedeği ve güvenliği kurar ve işletiriz. Yazılımın ayarı ve fonksiyonel desteği üreticide kalır.
Mevcut EBYS'mizi ARGE Cloud'a taşıyabilir misiniz? Yazılımın üreticisi sunucu ve veri tabanı sürümünü destekliyorsa taşıyabiliriz. Taşımadan önce veri tabanı ve dosya deposunun yedeğini alıp geri döndürmeyi deneriz. Yazılımın kurulumu ve ayarı üreticide kalır; biz ortamı hazırlar, veriyi taşır ve ağ bağlantısını kurarız.
Yedekten dönüşte kayıt var, belge yok durumu olur mu? İkisi ayrı saatlerde yedeklenirse olabilir. Bu yüzden veri tabanı ile dosya deposunu aynı zaman noktasında yedekler, geri dönüş testinde ikisini birlikte döndürüp belgelerin açıldığını kontrol ederiz. Test sonucunu yazılı bildiririz.
Hizmet KVKK uyumu sağlar mı? Hayır. Belgelerin hangi şartla işleneceğine ve ne kadar saklanacağına kurum karar verir. Biz yalnız altyapı önlemlerini kurarız: rol bazlı erişim, şifreleme, erişim kaydı ve izole yedek.
Kapasite ne kadar büyür, nasıl planlıyorsunuz? Taranmış belge hacmi kurumdan kuruma değişir. Önce bugünkü hacmi ve yıllık eğilimi çıkarırız, sonra büyümeyi izler ve kapasite planını güncelleriz. Eski yılları daha ucuz depolamaya almak da üreticinin desteği ölçüsünde bir seçenektir.